Қазақстанда 140 мыңнан астам жүк вагоны пайдаланылуда — бұл «1520 кеңістігі» елдері арасындағы көлемі бойынша екінші ірі парк. Алдағы уақытта вагон паркін белсенді жаңарту кезеңі басталады. Осы әлеуетті сұранысты ескере отырып, TEXOL компаниялар тобы холдингтің туған өңірі Атырауда толыққанды вагон жасау кластерін қалыптастыруда. Оның құрамына өз инженерлік және сынақ орталықтарын дамыту кіреді, бұл Қазақстанның теміржол машина жасау саласының технологиялық тәуелсіздігін күшейтуге ықпал етеді.
1998 жылы құрылған TEXOL компаниялар тобы бүгінде көмірсутек өнеркәсібі мен оған қатысты логистикалық сервистерге байланысты әртүрлі бағыттарда жұмыс істейтін 20 компанияны біріктіреді. Топ Қазақстандағы ірі жеке операторлардың бірі саналады және 11 мыңнан астам вагоннан тұратын әртараптандырылған паркке ие. Парк тиімді пайдаланылуы үшін TEXOL өзінің вагон жөндеу қуаттарын да басқарады.
Сонымен қатар, TEXOL тобы «1520 кеңістігіндегі» инновациялардың драйверлерінің бірі болып табылады. Атап айтқанда, топтың тікелей қатысуымен және тапсырысымен жобаланған жалпы көлемі 163,1 м³ болатын сұйытылған көмірсутек газын (СКГ) тасымалдауға арналған бірегей буынды цистерналар сериялық өндіріске шығарылды. Сондай-ақ 122 тонна жүк көтере алатын, төрт 20 футтық контейнерді, екі 40 футтық контейнерді немесе олардың комбинациясын тасымалдауға қабілетті буынды фитингтік платформа әзірленді.
Тасымал мен инжинирингке осындай терең қатысуды ескере отырып, өз вагон жасау құзыреттерін дамыту уақыт мәселесі ғана болды. Нәтижесінде бүгінде топ Атыраудағы Texol Industrial кластерін дамыту бойынша кешенді жобаны жүзеге асыруда.
Кластердің негізгі активі – Атырау вагон жасау зауытының (АВЖЗ) құрылысы 2023 жылы басталды. Болашақта өндірістік алаңдардың аумағы 62 мың шаршы метрге дейін жетіп, зауыт жылына 8 мың вагонға дейін шығаруға қауқарлы болады.
Алғашқы вагондар — 12-6785 үлгісіндегі жартылай вагондар мен 13-6792 фитингтік платформалар — АВЖЗ-де 2024 жылдың жазында-ақ шығарылды. Олар осьтік жүктемесі 23,5 тс болатын 18-6786 арбаларымен жабдықталған, бұл арбалар да АВЖЗ инженерлерінің күшімен әзірленген.
2024 жылдың соңында жылжымалы құрам мен арба сериялық өндіріске сертификаттаудан өтті, сондай-ақ АВЖЗ өндіруші таңбасын алды.
Айта кету керек, Атырау вагон жасау зауытындағы (АВЖЗ) өндіріс тек TEXOL компаниялар тобының ішкі қажеттіліктеріне ғана емес, сыртқы тапсырыстарға да бағытталған. Мәселен, Орталық Азиядағы ірі операторлар – PTC Holding және «Исткомтранс» компанияларымен ниеттер туралы келісімдер жасалған, ал қазақстандық тағы бір оператор – «ОЛЖА» АҚ бүгінде АВЖЗ өндірген жылжымалы құрамды сатып алуда.
Қазіргі уақытта АВЖЗ-де мұнай өнімдері мен сұйытылған көмірсутек газын (СКГ) тасымалдауға арналған цистерналарды өндіріске енгізу бойынша белсенді жұмыс жүргізілуде. ҚазЦТТ инженерлік орталығы пайдалану сипаттамалары жақсартылған классикалық конструкциядағы жаңа үлгілерді жобалады.
Мәселен, 15-3234 үлгісіндегі газ цистернасы «1520 кеңістігінде» алғаш рет көлемі 88 м³-тен асатын қазандыққа ие болды. Сонымен қатар тасымалданатын СКГ түрлеріне шектеу жоқ, цистерна кез келген фракциялар мен олардың қоспаларын тиімді тасымалдай алады.
Ал 15-3237 үлгісіндегі мұнай-бензин цистернасы да 23,5 тс осьтік жүктемесі бар 18-6786 үлгісіндегі өз арбаларымен жабдықталған және ТМД кеңістігінде алғаш рет көлемі 90 м³-тен асатын қазандыққа, сондай-ақ 70 тонна жүк көтергіштікке ие. Бұл көрсеткіш саладағы жақын бәсекелестермен салыстырғанда орта есеппен 4%-ға жоғары.
TEXOL компаниялар тобы цистерна өндірісін стратегиялық маңызы бар бағыт ретінде қарастырып, оның жергіліктендіру деңгейін барынша арттыруда. Бұған дейін Қазақстанда цистерналар, әсіресе олардың қазандықтары өндірілмеген. Компания 2026 жылдың өзінде осындай жылжымалы құрамның 300 бірлігіне дейін шығаруды жоспарлап отыр.
Жалпы алғанда, жүк вагондарын өндіруде жоғары деңгейдегі жергіліктендіруді қамтамасыз ету – Texol Industrial кластерін дамытудағы негізгі миссиялардың бірі. Жоба толық іске асқаннан кейін холдинг жалпы жергіліктендіру деңгейін 95%-дан жоғары жеткізуді көздейді.
Қазіргі таңда вагон өндірісінде Қазақстанда шығарылатын материалдар мен құрамдас бөліктер пайдаланылуда. Негізінен олар – подшипниктер (ЕПК-Brenco, Степногорск), серіппелер, сондай-ақ компанияның өз өндірісіндегі доңғалақ жұптары.
Теміржол саласының технологиялық тәуелсіздігін арттыру мақсатында 2025 жылдың жазында Атырауда вагон дөңгелектерін жөндеу шеберханасы іске қосылды. Бұл – Батыс Қазақстандағы өндірісі толық автоматтандырылған алғашқы осындай нысан. Қара осьтерді өңдеу цехын қамтитын өндірістік қуаттар вагон жөндеу және вагон жасау үшін жылына 10 мыңға дейін СОНК және НОНК доңғалақ жұптарын шығаруға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар, TEXOL компаниялар тобы Атырауда тіректер, табандықтар, тартқыш қамыттар, букса корпустары және басқа да бөлшектерді қоса алғанда, ұсақ және орта құю өндірісін жолға қоюда. Негізгі шикізат – металл сынығы мен ферроқоспалар – қазақстандық жеткізушілерден сатып алынатын болады.
Texol Industrial кластерінің технологиялық тәуелсіздігін қамтамасыз етудегі басты фактор – өзінің инженерлік құзыреттерінің болуы. Құрылған сәттен бастап TEXOL инфрақұрылымдық жобаларды іске асыру кезінде өз инженерлік әлеуетіне сүйеніп келеді. Дәл осындай тәсіл Атыраудағы вагон жасау кластерінде де жүзеге асырылуда, мұнда ғылыми-зерттеу орталығы іске қосылуда.
TEXOL заманауи сынақ базасын құруға саналы түрде инвестиция салып келеді: ең озық америкалық және еуропалық жабдықтармен жабдықталған сынақ және сертификаттау орталығы құрылуда. Сонымен қатар, Қазақстанда алғаш рет жылжымалы құрам мен құрамдас бөліктерді ЕАЭО техникалық регламенттеріне сәйкестігі бойынша сертификаттауға мүмкіндік беретін арнайы жүрістік сынақ полигоны салынуда.
Дереккөз: rollingstockworld.ru
