Қыркүйек айының соңғы жексенбісінде Қазақстанда Машина жасаушылар күні атап өтіледі. Осыдан он жыл бұрын еліміздің автомобиль өнеркәсібі экономиканың салыстырмалы түрде шағын сегменті болатын. Бүгінде ол отандық машина жасаудың ірі бағыттарының біріне айналып, оның айналасында жаңа өндірістер, мамандықтар мен инженерлік құзыреттер біртіндеп қалыптасып келеді. Өндіріс көлемінің өсуі технологиялар мен еңбек нарығын қалай өзгертетіні туралы Allur автомобиль компаниясы EnergyProm порталына сілтеме жасап баяндады.
Аналитикалық ресурс деректеріне сәйкес, 2015 жылы Қазақстанда 15 мыңнан сәл астам автокөлік техникасы шығарылса, 2025 жылдың қорытындысы бойынша бұл көрсеткіш 175 мыңға жуықтады. Өткен жылы ғана 159 мыңға жуық жеңіл автокөлік өндірілген.
Өндіріс көлемінің өсуі қазір де жалғасып жатыр. 2026 жылдың алғашқы сегіз айында қазақстандық кәсіпорындар 126 мыңнан астам автокөлік техникасын шығарды. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 31 пайызға көп. Өндірістің басым бөлігі екі ірі автомобиль орталығында – Қостанай мен Алматыда шоғырланған. Сонымен қатар өзгерістер тек шығарылатын өнім көлемімен шектелмейді: кәсіпорындар жаңа технологияларды игеріп, өндірісті жергіліктендіру деңгейін арттырып келеді.
Зерттеу авторларының атап өтуінше, саланың дамуының бастапқы кезеңдерінде негізгі міндет құрастыру өндірістерін құру болса, бүгінде кәсіпорындар шанақтарды дәнекерлеу мен бояуды, өндірістік желілерді автоматтандыруды, роботтандырылған жүйелерді енгізуді және жекелеген компоненттерді шығаруды біртіндеп игеріп жатыр. Қазір елімізде автомобиль орындықтары, шиналар, мультимедиялық жүйелер мен басқа да жиынтықтаушы бұйымдар өндіріледі. Өндірісті жергіліктендіру бойынша жаңа жобалар да пайда болуда.
Өндірістің технологиялық тұрғыдан күрделенуімен қатар, заманауи машина жасаушы маманның бейнесі де өзгеріп келеді.
Бүгінде сарапшылардың пікірінше, автомобиль зауыттарына тек құрастыру желілерінің қызметкерлері ғана қажет емес. Оларға инженерлер, технологтар, автоматтандыру және мехатроника мамандары, бағдарламашылар, робототехника және сапаны бақылау саласының мамандары қажет. Бұрын операциялардың басым бөлігі қолмен орындалған болса, қазір цифрлық жүйелер, өнеркәсіптік жабдықтар мен деректерді талдау барған сайын маңызды рөл атқарып келеді.
EnergyProm басылымының атап өтуінше, соңғы он жылда бұл өзгерістер саланың еңбек нарығына да айтарлықтай әсер еткен. 2016 жылы автомобильдер, тіркемелер мен жартылай тіркемелер өндірісінде шамамен 1,6 мың адам жұмыс істеген. Ал 2026 жылдың ортасына қарай олардың саны 10 мыңға жуықтады.
Сонымен қатар кадр мәселесі автомобиль өнеркәсібін одан әрі дамытудың негізгі міндеттерінің бірі болып қала береді. Ғылым және жоғары білім министрлігінің бағалауынша, алдағы үш жылда салаға 10 мыңнан астам инженерлік және жұмысшы маман қажет болады.
Сондықтан кадр даярлау қалыптасқан «жоғары оқу орны – диплом – кәсіпорын» үлгісінің шеңберінен біртіндеп шығып келеді. Автомобиль өндірушілері жастарды инженерлік мамандықтармен мектеп қабырғасынан бастап таныстыра бастады: робототехника және 3D-модельдеу сабақтарын дамытып, кәсіптік бағдар беру бағдарламаларын өткізеді, студенттерге өндірістік практика ұйымдастырады және оларды нақты өндірістік міндеттерді шешуге тартады.
Мәселен, EnergyProm ақпараты бойынша, Allur мектептермен және жоғары оқу орындарымен ынтымақтастық орнатқан. Ал студенттер нақты өндірістік міндеттермен жұмыс істеуге мүмкіндік алады. Жобалардың бірінде Қостанай өңірлік университетінің студенттері автомобильдердің лак-бояу жабынындағы ақауларды анықтауға көмектесетін жасанды интеллект негізіндегі жүйе әзірлеген.
Бұл – заманауи машина жасаудың дәстүрлі ауыр өндіріс бейнесінен қаншалықты алшақтағанын көрсететін айқын мысал. Бүгінде өндірістік конвейермен қатар бағдарламалау, компьютерлік көру технологиялары, робототехника және жасанды интеллект те дамып келеді.
Allur компаниясының пікірінше, дәл осы бағыт саланы дамытудың келесі кезеңіндегі басты сын-қатерлердің бірі болуы мүмкін. Соңғы жылдары Қазақстан өндірілетін автомобильдер санын едәуір арттырып, жаңа өндірістік қуаттарды қалыптастырды. Ендігі міндет – өндіріс көлемінің өсуімен қатар ел ішінде технологиялардың, компоненттік базаның және өз мамандар даярлау мектебінің дамуын қамтамасыз ету.
Бұл жағдайда автомобиль өнеркәсібінің нәтижесін конвейерден шыққан автомобильдер санымен ғана емес, олармен бірге қалыптасатын жаңа құзыреттердің санымен де бағалауға болады, деп түйіндеді автомобиль компаниясы.
Дереккөз: tengrinews.kz
