Халықаралық мұнай-газ машина жасау орталығы бизнесті дамытуға жаңа мүмкіндіктер ашады
Халықаралық мұнай-газ машина жасау орталығы (IMBC) – отандық өнеркәсіпті дамыту мен Қазақстанның ең ірі мұнай-газ жобаларының жабдықтау тізбегіндегі ұлттық өндірушілерді жүйелі интеграциялаудың құралы ретінде құрылды. Ұйымды Қазақстан Үкіметінің бастамасымен ірі кен орындарының операторлары – Теңіз, Қарашығанақ және Қашаған құрды, олардың акционерлері Chevron, ENI, Shell және басқа да трансұлттық корпорациялар болып табылады.
IMBC-нің бас директоры Дастан Әбішевтің айтуынша, орталықтың бірегейлігі – алғаш рет қазақстандық өндірушілер мен инвесторларға ірі операторлардың мұнай-газ жабдығына қатысты болжамды қажеттіліктері және техникалық талаптары туралы шоғырландырылған ақпаратқа қолжетімділік ашылғанында. Орталықтың негізгі міндеті – отандық өндірушілердің әлеуетін дамытуға жәрдемдесу, операторлар мен машина жасау саласы арасындағы тұрақты өзара әрекетті орнату, жаңа өндірістер мен жұмыс орындарын құру, ел ішіндегі қосылған құнды ұлғайту.
2025 жылы «ҚазМұнайГаз» АҚ қолдауымен IMBC-ге перспективалық жобалардың операторлары – Kalamkas-Khazar Operating, Silleno және KMG PetroChem қосылды. Бұл еліміздің негізгі мұнай-газ және мұнай-газхимия жобалары аясында өнімге сұраныстың құрылымын кеңірек талдауға мүмкіндік берді. Дастан Әбішевтің сөзінше, болжамды сұранысқа қолжетімділік кез келген өндірістік бизнестің дамуы үшін негіз болып табылады.
«Кез келген өндіріс нарық туралы нақты әрі уақытылы ақпаратқа сүйенеді. Күтулі сұраныс көлемін және техникалық талаптарды түсіну инвестицияларды, өндірістік қуаттарды және жабдықтау тізбектерін алдын ала жоспарлауға мүмкіндік береді», – деп түсіндірді ол.
Мұнай-газ машина жасау саласының дамуы үлкен мультипликативтік әсерге ие. Оның дамуы металлургия, химиялық өнеркәсіп, логистика, инжиниринг және сервис қызметтері сияқты салалардың өсуін ынталандырады, нәтижесінде тұрақты индустриалды экожүйе қалыптасады.
IMBC жұмыс істеген уақыт ішінде нақты практикалық нәтижелерге қол жеткізілді. Нарыққа алғаш рет үш оператордың тікелей сатып алуларының 80%-дан астамын құрайтын 110 мыңнан астам тауар позициясының шоғырландырылған деректері ұсынылды. 100-ден астам тауар түрі жоғары болжамды сұранысқа ие. Сонымен қатар IMBC мамандары Қазақстан бойынша 250-ден астам өндірістік алаңды аралап зерттеді. 18 кәсіпорын үшін операторлардың талаптарын ескере отырып, әлеуетті дамытуға арналған жеке жоспарлар жасалды.
IMBC қарастыратын тауарлар бойынша соңғы жылдары операторлар жергілікті өндірушілерге 190-нан астам келісімшарт беріп, жалпы сомасы 700 млн АҚШ долларынан асатын тапсырыстар орналастырды.
Бұл жүйелі әрі үйлестірілген жұмыстың арқасында мүмкін болды — ҚР Энергетика министрлігі, «PSA» ЖШС уәкілетті органы, үш ірі оператор, өндірушілер және IMBC бірлесіп жұмыс істейді.
«Бұл жай ғана сандар емес – бұл жаңа жұмыс орындары, қазақстандық зауыттарға деген сенімнің өсуі және олардың технологиялық әлеуетінің ірі халықаралық жобалар деңгейінде мойындалуы», – деп атап өтті Дастан Әбішев.
IMBC жұмысы бизнесті нақты өзара іс-қимылға негізделген. Болжамды сұранысты және нарық мүмкіндіктерін талдау нәтижесінде орталық мамандары операторлардың қажеттіліктері мен отандық өндірушілердің әлеуеті арасындағы синергияны анықтайды. Сарапшылар кәсіпорындарға барып, өндірістік үдерістерді зерттеп, техникалық талаптарға сәйкестігін бағалайды, олқылықтарды анықтап, оларды жою бойынша ұсыныстар жасайды. Ұсыныстар орындалғаннан кейін кәсіпорын операторларға талаптарға сай келетіні жөнінде ұсынылады.
Табысты кейстер қатарында – «Қазэнергокабель» АҚ бар, ол Қазақстандағы кабельдік өнім өндірушілер арасында алғаш рет IECEE халықаралық сертификатын алды. Бұл компанияға мұнай-газ операторларымен келісімшарттар жасауға жол ашты. Ұқсас жолды «Казэлектромаш» ЖШС жүріп өтті, ол электр сымдарының партиясына IECEE сертификатын алды. Халықаралық сертификаттар алу қазақстандық өндірушілердің әлеуетін айтарлықтай кеңейтіп, экспорт нарықтарына шығуға мүмкіндік береді.
IMBC жұмысының бір бағыты – технологияларды трансфертеу және инвестиция тарту. Инвесторлармен бірге орталық жергіліктендіру жобалары мен жол карталарын әзірлейді, олар операторлардың қарауына ұсынылады. Бұл жобалардың негізгі параметрлері мен кезеңдерін анықтауға мүмкіндік береді. Мысалы, электрлік жылыту және сенсорлық шешімдер саласында әлемдік көшбасшы Chemelex компаниясымен серіктестік бар. Компания 2026-2027 жылдары Қазақстанда өзін-өзі реттейтін жылыту кабельдерін өндірісін жергіліктендіруді жоспарлап отыр. Бұл туралы келісім Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың АҚШ-қа ресми сапары кезінде «Орталық Азия – АҚШ (C5+1)» саммиті аясында қол қойылды. Сонымен қатар, АҚШ, Италия және Германияның ірі компанияларының қатысуымен жергіліктендіру жобалары жүзеге асырылып, олардың технологиялары бүгінгі таңда Қазақстанның негізгі мұнай-газ жобаларында қолданылады.
Халықаралық стандарттар – ASME, API, IEC және басқа талаптар отандық өндірушілер үшін ұзақ уақыт кедергі болды. Сертификаттау құнының жоғары болуы Теңіз, Қашаған және Қарашығанақ операторларының сатып алуларына қатысу мүмкіндігін шектеді. IMBC мен ҚР Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің бірлескен жұмысының нәтижесінде сертификаттау шығындарын өтеу шегі 3 000-нан 15 000 МРП-ге дейін арттырылып, бұл жергілікті кәсіпорындардың мүмкіндіктерін айтарлықтай кеңейтті.
Айрықша оқиға ретінде 10 қазанда Ақтауда Энергетика министрлігінің, Мәжіліс депутаттарының, «ҚазМұнайГаз» АҚ, «PSA» ЖШС және операторлардың қолдауымен өткен жыл сайынғы Мұнай-газ машина жасау форумы мен Операторлардың ашық есік күні өтті. Оған 200-ден астам қазақстандық және шетелдік компаниялардың өкілдерін қоса алғанда, 550-ден астам адам қатысты. Бір алаңда алғаш рет ірі мұнай-газ және мұнай-газхимия операторларының 100-ден астам техникалық маманы жиналып, өндірушілерге сатып алынатын өнімдердің электронды каталогтарын таныстырып, сұрақтарына жауап берді.
Форум нәтижесінде 33 келісімшартқа қол қойылып, 440 млн АҚШ долларынан астам тауар, жұмыстар мен қызметтер жеткізуге тапсырыс берілді, сондай-ақ 19 ынтымақтастық меморандумы жасалды.
«IMBC жұмысының жеке бағыты – саланы цифрландыру. Қазір IMBC онлайн платформасын әзірлеу жүріп жатыр, ол операторлар мен сенімді өндірушілердің өзара әрекеттесуі үшін бірыңғай цифрлық терезе болады. Платформада алдын ала бағалаудан өткен өндірушілердің тізімі, олардың өнімдері мен техникалық мүмкіндіктері туралы ақпарат қамтылады», – деп түйіндеді Дастан Әбішев.
