Қазақстанның автомобиль өнеркәсібіне жаңа инженерлер қажет

Алдағы үш жылда салаға 10 мыңнан астам инженерлік-техникалық және жұмысшы маман қажет болады. Ал қазіргі таңда бейінді инженерлік білім алып жатқан студенттер саны 4 мыңға жуық.

Мұндай бағалауды Ғылым және жоғары білім министрлігі келтіріп отыр. Премьер-Министрдің ресми ресурсында жарияланған мәліметтерге сәйкес, автомобиль өнеркәсібіне мамандар даярлау 19 жоғары оқу орнында 34 білім беру бағдарламасы бойынша жүргізіледі. 2026 жылы сала сұранысына ие мамандықтар бойынша 3 мыңнан астам мемлекеттік білім гранты бөлінді.

Кадрларға деген сұраныс Қазақстанның автомобиль өнеркәсібі күрделене түскен кезеңде туындап отыр. Соңғы он жылда сала 2015 жылғы 15,2 мың автомобиль мен өзге де автокөлік техникасын өндіруден 2025 жылы 174,9 мың бірлікке дейін өсті. Осы кезеңде жеңіл автомобильдер өндірісі 12,5 мыңнан 158,9 мың бірлікке дейін артты.

Зауыттарға енді тек құрастырушылар ғана емес, басқа да мамандар қажет

Жаңа кадрларға деген сұраныс тек автомобиль өндірісі көлемінің өсуіне байланысты емес. Қазақстандық кәсіпорындар ірі торапты құрастырудан дәнекерлеу, бояу, автоматтандырылған бақылау және жекелеген компоненттерді өндіруді қамтитын ұсақ торапты өндіріске көшіп жатыр.

Үкіметтің мәліметінше, кейбір автомобиль маркалары бойынша жергілікті қамту деңгейі қазірдің өзінде орта есеппен 40%-ға жетеді. Елімізде шиналар, автомобиль орындықтары, мультимедиялық жүйелер, климаттық модульдер және басқа да жиынтықтаушы бөлшектер шығарылады.

Өндірістік операциялар Қазақстан аумағына неғұрлым көп көшірілген сайын, қажетті мамандықтар тізімі де кеңейе түседі. Зауыттарға технологтар, автоматтандыру және мехатроника мамандары, бағдарламашылар, сапа жөніндегі инженерлер, сондай-ақ роботтандырылған жабдықтарға қызмет көрсете алатын қызметкерлер қажет.

Ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбек жаңа кадрларды даярлауды цифрлық өндіріске көшу үдерісімен тікелей байланыстырады.

«Сонымен қатар „Болашақ“ бағдарламасы арқылы әлемдік деңгейдегі мамандарды даярлап жатырмыз. Қазірдің өзінде 176 маман дайындалды. Бүгінде 23 стипендиат Германия, Ұлыбритания, АҚШ, Чехия, Жапония, Қытай, Италия және басқа да елдерде білім алып, ғылыми тағылымдамадан өтіп жатыр», – деп хабарлады Саясат Нұрбек.

Сегіз айда 117,2 мың жеңіл автокөлік шығарылды

Өндіріс қарқыны кадр мәселесінің неліктен дәл қазір өзекті бола түскенін көрсетеді.

2026 жылғы қаңтар–тамыз айларында қазақстандық кәсіпорындар 126,4 мың автомобиль, тіркеме, жартылай тіркеме және басқа да техника шығарды. Оның ішінде 117,2 мыңы жеңіл автокөлікке тиесілі. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 34,2%-ға көп.

Өндіріс көлемі елдегі екі ірі автомобиль жасау орталығында да өсіп келеді. Сегіз айда Қостанай облысында 59 мың жеңіл автокөлік, Алматыда 58,2 мың автокөлік шығарылды. Ал өткен жылы бұл көрсеткіштер тиісінше 52 мың және 35,3 мың бірлікті құраған болатын.

Сала ауқымын жаңа кәсіпорындар да кеңейтіп жатыр. Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің мәліметінше, Astana Motors Manufacturing Kazakhstan жылына 120 мың жеңіл автокөлік шығаруға және 3,6 мың жұмыс орнын ашуға есептелген. Ал Kia Qazaqstan кәсіпорнының өндірістік қуаты жылына 70 мың автокөлікті құрайды. Мұнда 1,5 мың жұмыс орны қарастырылған.

Осылайша, тек екі жаңа зауыттың өзі жылына 190 мың автокөлік өндіруге мүмкіндік беретін қосымша өндірістік қуат қалыптастырды.

Жергіліктендіру кадрларды өндірістің маңызды факторына айналдырады

Өндіріс көлемінің өсуі өздігінен толыққанды автомобиль өнеркәсібінің қалыптасқанын білдірмейді. Ел ішінде дәнекерлеу, бояу, қалыптау, бөлшектер өндіру және отандық жеткізушілер жүйесі жолға қойылған кезде ғана сапалық өзгеріс басталады.

Бұл үдеріс металлургия мен жиынтықтаушы бөлшектер өндірісіне де әсер етіп отыр. Үкіметтің мәліметінше, Алматыда мультимедиялық жүйелер мен климаттық модульдер өндірісі жолға қойылған, Сарани қаласында шиналар шығарылады, ал Қостанайда автомобиль компоненттерін өндіру бойынша мамандандырылған орталық дамып келеді.

Бастапқы деректерде QazTehna мен Qarmet арасындағы өндірістік кооперация да атап өтіледі. Yutong автобустарын өндіру кезінде шанақ бөлшектерін жасауға қазақстандық мырышталған болат қолданылады. Ал Qarmet компаниясының келесі жоспарланған кезеңі – жеңіл автомобильдерге арналған болаттың арнайы маркаларын өндіруді игеру.

Мұндай жағдайда кадр мәселесі өндірістің нақты шектеуші факторына айналады. Дәнекерлеу роботы, бояу желісі немесе автоматтандырылған бақылау жүйесі қарапайым құрастыру операцияларына қарағанда, біліктілігі жоғары мамандарды қажет етеді.

Саладағы жұмыскерлер саны алты еседен астам өсті

Өзгерістер жұмыспен қамту көрсеткішінен де байқалады. 2016 жылдың екінші тоқсанында автомобильдер, тіркемелер мен жартылай тіркемелер өндірісінде нақты жұмыс істейтін қызметкерлер саны 1,6 мың адамды құраған. Ал 2026 жылдың осы кезеңінде бұл көрсеткіш 9,8 мың адамға дейін өсті.

Он жыл ішінде жұмыскерлер саны алты еседен астам артқан.

Алайда алдағы үш жылда 10 мыңнан астам маманға деген сұраныс инженерлерді де, жұмысшы мамандарды да қамтиды. Сондықтан бұл көрсеткішті қазіргі уақытта бейінді білім алып жатқан 4 мыңға жуық студент санымен тікелей салыстыруға болмайды. Болашақ кадрларға деген сұраныстың бір бөлігін колледждер, жұмыс істеп жүрген қызметкерлерді қайта даярлау және кәсіпорындардың өз базасында мамандар даярлау арқылы қамтамасыз ету қажет.

Жоғары оқу орындары жүйесі де өндіріс талаптарына бейімделіп келеді. 19 жоғары оқу орны мен 34 білім беру бағдарламасынан бөлек, 16 университет 48 кәсіпорынмен бірлесіп дуальды оқытуды ұйымдастырған. Мұндай модельдің мақсаты – білім беру бағдарламасы мен түлектің зауытта жұмыс істеу кезінде қолданатын нақты жабдықтары арасындағы алшақтықты азайту.

Автозауыттар қызметкерлерді өздері даярлай бастады

Өндірушілер кадр даярлаудың өзіндік жүйесін қалыптастырып жатыр. Мәселен, Allur компаниясы мектеп оқушыларына арналған кәсіби бағдар беру жобаларын дамытып, оқу орындарымен ынтымақтастық орнатқан. Ал Allur University жыл сайын 2 мыңнан астам адамды оқытады.

Компаниялар үшін мұндай даярлық өндірісті кеңейтудің ажырамас бөлігіне айналып келеді. Кәсіпорынға жаңа өндірістік желіні орнату жеткіліксіз: оны іске қоса алатын, техникалық қызмет көрсететін және шығарылатын өнім сапасының тұрақтылығын қамтамасыз ететін мамандар қажет.

Сондықтан Қазақстан автомобиль өнеркәсібі дамуының келесі кезеңі конвейерден шыққан автомобильдер санымен ғана өлшенбейді. Алдағы үш жылда салаға қажет болатын 10 мыңнан астам маман өндірісті жергіліктендіру деңгейін арттыру және күрделі технологиялық процестерді іске қосу жұмыстарымен қатар келуі тиіс.

Дереккөз: dknews.kz