Павлодар облысында жылына 1,5 млн тоннаға дейін титан-цирконий кенін өндіріп, оны өңдейтін кәсіпорын салу жоспарлануда. «Достық» жобасы Қазақстанның минералдық-шикізат базасын кеңейтуге мүмкіндік береді. Алайда оның маңызы тағы бір кен өндіру кәсіпорнын іске қосудан әлдеқайда кең. Жоба отандық өнеркәсіпті шикізатпен қамтамасыз ете ала ма, әлде экспортқа бағытталған тағы бір өндіріс орнына айнала ма? Бұл мәселенің жауабы кен орнының қорына ғана емес, қандай өнім шығарылатынына және оның кімге сатылатынына байланысты.

Өндіру көлемі шектеулі жағдайдағы жаңа кен орны

Салалық ресурстарға қатысты жарияланған бағалауларға сәйкес, Қазақстанда титан-цирконий кенінің 12-ге жуық кен орны мен перспективалы учаскесі анықталған. Алайда геологиялық қорлардың болуы олардың өнеркәсіптік айналымға енгізілгенін білдірмейді. Кен орнын анықтаудан бастап толыққанды өндірісті іске қосуға дейін инвестиция тарту, геологиялық барлау жұмыстарын жүргізу, байыту қуаттарын салу, технологиялық дайындық және өнімді сатып алушыларды іздеу сияқты бірнеше кезеңнен өту қажет.

Сондықтан Павлодар облысындағы «Достық» жобасы мәлімделген өндіру көлемімен ғана емес, шикізатты сол жерде өңдеу жоспарларымен де қызығушылық тудырады. Павлодар облысы әкімдігінің мәліметінше, өңдеу кәсіпорнына салынатын инвестиция көлемі 27 млрд теңгеден асады. Жоба қуатына шыққаннан кейін кәсіпорын жылына 77 мың тоннадан астам титан-цирконий концентратын өндіруге тиіс.

Осы орайда жаңа жобаның Қазақстанның титан-цирконий шикізаты нарығындағы орнын қаншалықты өзгертетіні және оның өнімінің қандай үлесін отандық кәсіпорындар пайдалана алатыны да маңызды мәселе болып отыр.

Титан: өзіндік өндіріс бар, шикізат базасын нығайту қажет

Титан беріктігі, жеңілдігі және коррозияға төзімділігі сияқты қасиеттерінің үйлесімі арқасында стратегиялық маңызы бар өнеркәсіптік металдарға жатады. Ол авиация және аэроғарыш өнеркәсібінде, машина жасауда, химиялық жабдықтар өндірісінде және медицинада қолданылады.

Қазақстанда титан губкасын, құймаларын және қорытпаларын өндіретін Өскемен титан-магний комбинаты жұмыс істейді. Бұл елімізде минералдық шикізат өндірумен қатар, титан өндірісі бойынша да өнеркәсіптік құзырет қалыптасқанын білдіреді. Алайда металлургиялық кәсіпорынның болуы кез келген жаңа кен орнынан алынған шикізатты қолданыстағы технологиялық процестерде тікелей пайдалануға болады дегенді білдірмейді.

Ол үшін минералдық құрамын, пайдалы компоненттердің мөлшерін, қоспаларды, сапа талаптарын және өңдеудің экономикалық тиімділігін ескеру қажет. Осылайша, титан бағыты үшін негізгі көрсеткіш – кен өндіру көлемі ғана емес, алынған концентратты Қазақстанның қолданыстағы өндірістік тізбегіне енгізу мүмкіндігі.

Жоба Қазақстанға қандай мүмкіндік береді?

Жобаның екінші бағыты циркониймен байланысты. Цирконий минералдары керамика, глазурь, отқа төзімді материалдар мен арнайы шыны өндірісінде сұранысқа ие. Ал цирконий өнімдерінің жекелеген түрлері күрделі өнеркәсіптік технологияларда қолданылады.

Қазақстан үшін бұл бағыттың дамуы минералдық шикізат экспортын кеңейтумен ғана шектелмей, жаңа өңдеу өндірістерін қалыптастыруға да мүмкіндік берер еді. Егер концентратқа деген ішкі сұраныс жеткіліксіз болса, өнімді өткізудің негізгі бағыты экспорт болуы мүмкін. Мұндай жағдайда экономикалық тиімділік негізінен кен өндіру, байыту және шикізатты сатудан қалыптасады. Ал одан күрделірек өнім өндіруге қабілетті кәсіпорындар пайда болса, қосылған құнның бір бөлігі ел ішінде қалады.

«Достық» жобасының бірнеше ықтимал нәтижесі бар: шикізат базасын кеңейту, Павлодар облысында жұмыс орындарын ашу, кен байыту өндірісін дамыту және титан-цирконий концентратын жеткізу көлемін арттыру. Алайда өнеркәсіптік әсердің ауқымы осы бағыттардың өзара қаншалықты тығыз байланыстырылатынына тәуелді болады.

«Достық» жобасы Қазақстанның титан-цирконий шикізаты саласындағы мүмкіндіктерін кеңейте алады. Дегенмен кен өндіруді іске қосу саланың барлық мәселесін өздігінен шеше алмайды. Ел үшін жаңа қорларды игерумен қатар, кен өндіру, байыту, металлургия және дайын өнім шығару кезеңдерінің өзара сабақтастығын қамтамасыз ету маңызды.

Егер кәсіпорын отандық тұтынушыларға бәсекеге қабілетті концентрат жеткізіп, оны одан әрі өңдеуге жағдай жасай алса, жобаның маңызы жеке кен өндіру кәсіпорнының шеңберінен әлдеқайда кеңейеді. Ал негізгі нәтиже концентрат экспорттау болса, экономикалық тиімділік ең алдымен шикізат өндіру кезеңінде қалыптасады.

Түптеп келгенде, басты мәселе Қазақстанда титан-цирконий кен орындарының қаншалықты көп екендігінде емес, олардың қаншасы тұрақты өндіріс орындарына айнала алатынында және ел қосылған құнның қандай бөлігін өз ішінде жасай алатынында. «Достық» жобасының болашағын да дәл осы өлшемдер бойынша бағалау қажет.

Дереккөз: inbusiness.kz