2026 жылғы 14 қазанда Астанада «Қазақстан машина жасаушыларының одағы» ЗТБ Басқарма төрағасының орынбасары Ерқанат Мақанов «Energy Monitor» қоғамдық қоры ұйымдастырған «Power Trends: ЭКСЖ ұлттық жобасы және электр энергетикасы саласын дамыту жоспары. Қазақстандық бизнес үшін мүмкіндіктер» конференциясының «Бизнес ұстанымы және іске асырылуын бақылау» атты пікірталас сессиясына қатысты.

Сессия барысында «Энергетикалық және коммуналдық секторларды жаңғырту» (ЭКСЖ) ұлттық жобасын іске асыруға отандық кәсіпорындардың қатысу мүмкіндіктері, сондай-ақ энергетикалық және коммуналдық инфрақұрылымды жаңғырту кезінде қазақстандық өнімдерді қолдануды кеңейту тетіктері талқыланды.

ЭКСЖ жобасы кемінде 200 табиғи монополия субъектісі мен 30 жылу электр орталығын жаңғыртуды көздейді. 2025–2029 жылдарға 13,6 трлн теңге көлемінде қаржыландыру қарастырылған, оның ішінде 2026 жылға 1 трлн теңгеден астам қаражат бөлінген. Жобаны іске асыру отандық машина жасау саласы үшін машина жасау өнімдеріне ұзақ мерзімді сұраныс қалыптастыруға мүмкіндік береді.

Өз сөзінде Ерқанат Мақанов ЭКСЖ жобаларын дайындау кезеңінде қазақстандық өндірушілермен алдын ала өзара іс-қимыл орнатудың маңыздылығын атап өтті.

«Отандық машина жасау саласы үшін ЭКСЖ – бұл ұзақ мерзімді тапсырыстар алуға, өндіріске инвестиция салуға және өнімнің жаңа түрлерін игеруге мүмкіндік», – деп атап өтті Ерқанат Мақанов.

Одақтың пікірінше, отандық тауар өндірушілердің қатысуын кеңейту үшін жобалау-сметалық құжаттаманы (ЖСҚ) әзірлеу кезеңінде бастапқы деректерді дайындау кезеңінде олардың өндірістік мүмкіндіктерін ескеру маңызды. Бұл техникалық талаптарды алдын ала келісуге және қажетті жабдық түрлерін өндіруді игеруді жоспарлауға мүмкіндік береді.

Атап айтқанда, Қазақстандық тауар өндірушілер тізіліміндегі отандық өнімдер туралы мәліметтерді СҚҚК-3 анықтамалығына енгізу, сондай-ақ тиісті ақпаратты енгізу және өзектендіру жөніндегі өтінімдерді қарау тәртібін айқындау ұсынылады. Бұл жобалық құжаттамада қазақстандық тауарларды ескеруге жол ашады.

Сонымен қатар табиғи монополия субъектілерінің 3–5 жылға арналған жиынтық қажеттілігінің жылжымалы кестесін қалыптастыру ұсынылады. Мұндай ақпараттың болуы өндірушілерге өндірістік жүктемені жоспарлауға, инвестициялық шешімдер қабылдауға және офтейк-келісімшарттар жасасуға алдын ала дайындалуға көмектеседі.

Бұдан бөлек, Одақ ҚР ҰКП «Атамекен» Төралқасының Машина жасау және металл өңдеу комитеті жанынан ЭКСЖ жобаларын ЖСҚ әзірленіп, бекітілгенге дейін қарастыратын техникалық кеңес құруды ұсынады. Кеңестің жұмысына отандық тауар өндірушілердің, ЭКСЖ техникалық операторының, табиғи монополия субъектілерінің және «Атамекен» өңірлік палаталарының өкілдерін тарту көзделіп отыр.

Сондай-ақ ЭКСЖ паспортына немесе жекелеген жобаларға ел ішіндегі құндылықтың ең төменгі үлесі бойынша нысаналы көрсеткіштер енгізу ұсынылады.

Ұсынылған шаралар отандық кәсіпорындарға техникалық талаптармен алдын ала танысуға, өндірістік мүмкіндіктерін бағалауға және жергіліктендіру жөніндегі ұсыныстарды қалыптастыруға қатысуға мүмкіндік беруге бағытталған.

Қазақстан машина жасаушыларының одағы ірі инфрақұрылымдық жобаларды іске асыру аясында да өнеркәсіптік кооперацияны дамыту және отандық тауар өндірушілердің мүдделерін ілгерілету жөніндегі жұмысын жалғастыруда.