Өндірісті жергіліктендіру артында не тұр және неге машина жасау қайтадан мемлекет назарын қажет етеді.

Машина жасау – тек көліктер мен пойыздар туралы ғана емес. Мысалы, мұнай-газ машина жасауы құрамына арматура өндіру де кіреді. Өскемендегі арматура зауытының бас директоры Александр Будрис “LITER” газетіндегі сұхбатында Каспий құбыр консорциумымен (КТК) серіктестік туралы келісімге қол қойғаннан кейін саланың дамуы, кадр тапшылығы және жұмысшы мамандықтарының беделін арттыру қажеттігі туралы ойымен бөлісті.

– Бүгін біз Каспий құбыр консорциумымен серіктестік туралы келісімге қол қойдық. Бұл біз үшін өте маңызды, себебі өндірісті Қазақстанда жергіліктендіру мәселесі қозғалды. Елде машина жасау кәсіпорындары көп емес, ал біз олардың біріміз. Біздің зауыт пен консорциумның ұзақ мерзімді іскерлік қатынастары бар, бірақ қазір жаңа форматта – Қазақстандық өндіруші ретінде өндірісті елімізде жергіліктендіру туралы келісімге қол қойып отырмыз. Сол арқылы салықтар осында қалады, жұмыс орындары құрылады, әлеуметтік тұрақтылық артады. Яғни бәрі осында, ал Қазақстанға пайдасы айқын.

– Зауыт туралы толығырақ айтып берсеңіз.

– Біздің зауытқа 50 жылдан астам уақыт болды. Бұрын ол үлкен советтік кәсіпорын болды, қазір оны біртіндеп көтеріп жатырмыз. Мұнай-газ және химиялық жабдықтар шығарумен айналысамыз. Осы тұрғыдан серіктестік туралы қол қойылған келісім бізге маңызды, өйткені біз өнімді Қазақстанда жергіліктендіреміз.

Бұл салада машина жасау кәсіпорындары аз, біз тұрақты жұмыс істейтіндердің қатарындамыз. Біз көтергіш механизмдер мен өндірілетін өнімдердің көлемі жағынан ерекше кәсіпорынбыз.

– Негізгі бәсекелестеріңіз кімдер?

– Меніңше, Қазақстанда бізге бәсекелес жоқ. Түсінікті болу үшін айтайын, Ресейде де бәсекелес жоқ, бірнеше кәсіпорын ғана ұқсас өнім шығара алады. Егер қазіргі уақытта Шығыс Қазақстан облысы мен Қазақстанды қарасақ, бәсекелестік жоқ. Зауытта шамамен 800 адам жұмыс істейді.

– Адам капиталы туралы айтсақ, қызметкерлердің саны белгілі болды. Мамандар тапшылығы елдегі көптеген өндіріс орындары үшін өзекті мәселе. Кадр мәселесін қалай шешесіз?

– Өзіміз оқытамыз, бар ресурстарды пайдаланамыз. Бірақ Қазақстандағы ресурстар жеткіліксіз, бұл ең басты мәселе. Қызметкерлерімізге лайықты жалақы төлейміз, нарықтағы көп ұйымдардан жоғары. Менің пікірімше, директор немесе меншік иесі қызметкерге әлеуметтік қолдауға мұқтаж болмайтындай жалақы төлеуі тиіс.

Әлеуметтік жауапкершілік әрдайым бар және болуы керек. Жұмыс беруші адаммен еңбек шартын жасайды, онда барлық шарттар жазылады, қызметкер оларды қабылдайды, жалақы деңгейімен келіседі. Иә, біз қызметкерлерімізге зияндылық үшін сүт береміз, қиын жағдайда көмектесеміз. Бұл мәжбүрлі шара емес, бұл адамгершілік тұрғыдан қызметкерге деген қамқорлық.

Қазір Қазақстанда жалпы кадр тапшылығы бар. Биыл елімізде Еңбек адамы жылы – жұмысшы мамандықтары жылы деп жарияланды, бұл мемлекеттің маңызды қадамы. Біз де өз тарапымыздан көмектесеміз, өндірісте жастарды, ересектерді үйретеміз, кәсіби мамандар даярлау, кадрларды дамыту туралы көп айтуға болады.

– Еңбек жылында еңбек династиялары туралы айтылады, сіздің зауытта осындай династиялар бар ма?

– Қазірше династиялар жоқ. Объективті себептер болды, тарихты енді дамытып жатырмыз. Зауыт өз уақытында аман қалды, ол Кеңес Одағының ең ірі кәсіпорындарының бірі еді, 90-шы жылдар басындағы саяси-экономикалық дағдарыс зауытқа әсер етті.

Өскемен арматура зауыты – Қазақстан мен ТМД елдеріндегі өнеркәсіптік құбыр арматурасы өндірісіндегі ең ірі кәсіпорын, тарихы 50 жылдан асады. 70-ші жылдары Батыс Сібірдегі мұнай және газ кен орындарын игеру басталды. Мұнай-газ саласына құбыр арматурасын өндіретін өндірістік қуаттар қажет болды. 90-шы жылдардың басында Кеңес Одағының ыдырауы, қаржылық және саяси жүйенің күйреуі зауыт дамуына теріс әсер етті.

Мысалы, 1975 жылы кәсіпорын салынған кезде ол стандартты емес жабдықтар, агрегаттар цехын және тағы басқаларын қамтыды, қазір олардың 70%-ы жоқ. Барлығын қалпына келтіру керек, әлі де қалпына келтіріп жатырмыз. Ең маңыздысы – адам ресурсын табу және қалпына келтіру. Басқармаға облыс әкімдігі, оның орынбасарлары көмектеседі. Биыл әкім Нұрімбет Сақтағановтың тапсырмасымен зауытқа апаратын жол жөнделді, ол өте нашар жағдайда еді. Әкім мен орынбасарларының адамгершілік және кәсіби қамқорлығы сезіледі. Осы бастамаларда жағымды жақтарды көріп отырмын.

– Зауыт директорларынан өндірістік жоспарлар туралы сұрау әдетке айналған...

–  Мен сізге бір нәрсені айтайын – біз соңғы екі жылда жұмысшылардың санын төрт есеге арттырдық. 

– Өндірісті дамытуға қандай көлемде инвестиция салуды жоспарлап отырсыз?

– Бір мысал келтірейін. Біз бес үлкен еуропалық станок сатып алдық. Олардың ең үлкенін 17 үлкен жүк көлігімен әкелді.

– Зауыт арматура зауыты деп аталады. Сіз шығаратын өнімнің негізгі мақсаты қандай? 

– Қазақстан – мұнай, газ және басқа да табиғи ресурстардың ірі өндірушісі. Газ бен мұнайды тасымалдау үшін жабдықтар қажет, оның ішінде насос, арматуралар және т.б., соларды өндіреміз. Біз құбыр өндірмейміз, бірақ клапандар мен арматураларды шығарамыз. Мұнай 4 мың километр бойы құбыр арқылы жай аға алмайды, онда оны итеретін, бөгейтін механизмдер қажет. Қарапайым тілмен осылай түсіндіруге болады.

– Кәсіпорынды 10-20 жылдан кейін қалай көргіңіз келеді?

– Зауыттың үстінде «Абырой» деген жазуы бар ту желбіресін деген арманым бар. Өндірістің беделі, маңызы, өндірістік мамандықтардың мәртебесі жетіспейді деп ойлаймын. Бұл жастар үшін де маңызды, өкінішке қарай жастар зауыттың мәнін толық түсінбейді, елге не керек екенін түсінбейді. Біз абырой дегеннің не екенін көрсетуіміз керек.

Өндіріс көлемін арттыру, сан туралы айту кімге қызық, оның маңызын қалай түсіндіруге болады? Жастар көбіне зауытқа, қондырғыларға емес, басқа нәрселерге қызығады.

Ел туралы айтсақ, мен тағы да қайталаймын, көк ту іліп, онда «Абырой» деген сөз жазылуы керек, бұл кәсіпке, өндіріс пен барлығына қатысты. Елде осы мәселемен айналысып жатқанын көру қуантады, мемлекеттің және облыс әкімдігінің қолдауы байқалады. Мұндай тәсілге шын көңілден риза болдым.

– Қазақстанды жиі аграрлық ел деп қабылдайды, алайда индустриалды даму үшін де шаралар қабылдануда. Сіздің ойыңызша,  бұл бағыттар маңыздылығы жағынан бірдей ме, әлде белгілі бір басымдық болуы керек пе? 

– Әрине, ауыл шаруашылығы дамуы керек, бұл өте маңызды сала. Бірақ біз егер атпен егін ексек, ол басқа әңгіме, бірақ біз тракторды дизель отынымен жүргіземіз, ал дизель үшін мұнайды өндіру, өңдеу қажет. Біз XXI ғасырда өмір сүріп жатырмыз, бұрын бұл жерде целина көтерілген еді. Енді бәрін дамыту керек.

Қазір өзгерістерге ынталандыру бар және олардың қарқыны жылдамдап келеді, жастар басқаруға келеді. Позитивті өзгерістер болып жатыр, мүмкін күткендей тез емес, бірақ олар бар.

– Сұхбат үшін рақмет.

Дереккөз: liter.kz