Мемлекеттік қолдау отандық индустрияның негізгі саласының келбетін қалай өзгертуде

Инновацияларға басымдық беру

Шикізаттық бағыттан бас тартып, қуатты әрі бәсекеге қабілетті өңдеу өнеркәсібін қалыптастыру – Қазақстанның экономикалық дамуының жаңа кезеңіндегі басты мақсат. Бұл кезеңде машина жасау саласы отандық индустрияның берік тірегіне айналуда. Мемлекет еңбек өнімділігі мен экспорттық әлеуеті жоғары, өңдеу өнеркәсібінің орташа көрсеткіштерінен едәуір асып түсетін салаларға басымдық бере отырып, жоғары инвестициялық белсенділікті ынталандыруда белсенді рөл атқаруда.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың қолдауы және «жол картасының» тиімді іске асырылуы саланы жаңа деңгейге көтерді. Үкімет перспективалы негізгі бағыттарды айқындады: автомобиль жасау, теміржол машина жасау, химия өнеркәсібі, мұнай-химия, минералдық-шикізат базасын толықтыру және агроөнеркәсіптік кешен өнімдерін қайта өңдеу.

Бұл стратегия бүгінде нақты нәтижелерін беруде. Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің деректеріне сәйкес, ағымдағы жылдың тоғыз айының қорытындысы бойынша өңдеу өнеркәсібінің негізгі секторларында жиынтық өсім 6,2%-ды құрап, оң динамика байқалды. Бұл ретте машина жасау саласы негізгі драйвер ретінде ерекшеленіп отыр: өткен жылы өңдеу өнеркәсібінің өсімі 6%-ды құрап, соңғы он жылдағы ең жоғары көрсеткішке жетті.

Индустрияландыру көшбасшысы

Машина жасау саласы жоғары қосылған құн қалыптастырып, технологиялық дамуға ықпал ете отырып, елдің жалпы ішкі өнімінің ұзақ мерзімді әрі тұрақты өсуінде маңызды рөл атқарады. Соңғы бес жылда машина жасаудың өңдеу өнеркәсібіндегі үлесі 13%-дан 19%-ға дейін өсті.

Елдің әлеуметтік-экономикалық даму қорытындылары жөніндегі Үкімет отырысында Өнеркәсіп және құрылыс министрі Ерсайын Нағаспаев көлік құралдарын, ауыл шаруашылығы техникасын және жабдықтарды өндіру көлемінің артуы есебінен ағымдағы жылдың тоғыз айының қорытындысы бойынша машина жасау саласындағы өндіріс көлемі 14%-ға ұлғайғанын мәлімдеді.

Бірқатар сегменттерде әсерлі өсім байқалады: автомобиль жасау саласы 16,8%-ға өссе, металл бұйымдарын өндіру көлемі 15,2%-ға артты. Сонымен қатар жоғары технологиялар саласында, атап айтқанда компьютерлерді, электроника мен оптикалық өнімдерді құрастыруда инвестициялар көлемі 51,8%-ға өсті, ал 2025 жылдың алғашқы төрт айында электр техникалық машина жасау саласындағы өндіріс көлемі 35,1%-ға жетті.

Миллиардтаған инвестициялар

Мемлекет басшысы өңдеу өнеркәсібіне инвестиция тартуды ынталандырудың маңыздылығын бірнеше рет атап өтті. Атап айтқанда, өңдеу өнеркәсібіне инвестиция салатын инвесторларды алғашқы үш жылда салықтан босату сияқты қолдау тетіктері қарастырылған. Бұл саясат нақты нәтижесін көрсетуде: 2024 жылы машина жасау саласына негізгі капиталға салынған инвестициялар көлемі 282 млрд теңгені құрап, 2023 жылмен салыстырғанда (115 млрд теңге) екі еседен астам өсті. Ал «инвестицияларға тапсырыс» жобаларының жалпы жоспарланған көлемі 5 трлн теңгеден асады. Сонымен қатар Ұлттық банкпен бірлесіп, Ұлттық қор мен екінші деңгейлі банктердің қаражатын тарту арқылы бюджеті 1 млрд АҚШ долларына дейін жететін экономиканың жоғары технологиялық салаларына инвестициялау бағдарламасы әзірленетін болады.

Мемлекеттің назары мен жан-жақты ойластырылған бастамалардың арқасында қысқа мерзім ішінде нақты нәтижелерге қол жеткізілді. Президент республика өнеркәсіптік әлеуетін толық ашу, шикізаттық тәуелділіктен арылып, экономиканы әртараптандыру бойынша жаңа міндеттер қойды.

«Қазақстан машина жасаушыларының одағы» ЗТБ Басқарма төрағасы Мейрам Пішембаевтың айтуынша, жоғары деңгейдегі қолдаудың арқасында сала жаңаша серпін алып қана қоймай, даму ауқымы мен бағыттарын едәуір кеңейтті.

– Өңдеу өнеркәсібінің өсімі соңғы онжылдықтағы ең жоғары көрсеткішке жетті, – деп атап өтті қауымдастық басшысы.

Салалық сарапшы Қазақстан машина жасаушыларының XII форумында сөйлеген сөзінде бүгінде еліміз жоғары қайта өңдеуге негізделген өңдеу өнеркәсібін дамытуға басымдық беріп отырғанын айтты. Бұл сектордағы өндіріс көлемі тәуелсіздік тарихында алғаш рет тау-кен өндірісінен 2,3 трлн теңгеге асып түсті (тиісінше 24,5 трлн теңге және 22,2 трлн теңге).

Қазіргі таңда Қазақстанның машина жасау саласының өңдеу өнеркәсібіндегі үлесі 20%-ға дейін өсті. Сала құрамына теміржол, ауыл шаруашылығы, мұнай-газ, тау-кен металлургиясы, автомобиль және электр техникалық машина жасау бағыттарын қоса алғанда 37 кіші сала кіреді.

Президент тапсырмасы бойынша әзірленіп, Үкімет қаулысымен бекітілген 2024–2028 жылдарға арналған машина жасауды дамытудың кешенді жоспарын іске асыру жалғасуда.

– Машина жасауды дамытудың кешенді жоспарының нысаналы индикаторлары өндіріс көлемін 4,5 есеге арттыруды көздейді. 2028 жылға қарай жалпы қосылған құнды 1,3 трлн теңгеден 5,9 трлн теңгеге дейін ұлғайту, НКИ-ді (нақты көлем индексін) жыл сайын кемінде 10%-ға жеткізу, экспорт көлемін үш есеге, еңбек өнімділігін 1,9 есеге, ал инвестициялар көлемін 1,5 есеге арттыру жоспарлануда, – деп атап өтті Мейрам Пішембаев.

Жергіліктендіру және технологиялық кластер

Табыстың жарқын мысалының бірі – отандық автокөлік өнеркәсібі. 2024 жылы сала кәсіпорындары 145 290 бірлік техника өндірді. Бұл жетістік жылына 120 мың автокөлік шығаруға қауқарлы, инвестиция көлемі 202 млрд теңгені құрайтын Astana Motors Manufacturing Kazakhstan зауытының (Алматы), толық циклді (CKD) құрастыру жүйесімен жұмыс істейтін KIA Қазақстан зауытының (Қостанай), сондай-ақ жолаушылар вагондарын шығаратын «Штадлер Қазақстан» кәсіпорнының (Астана) және жүк вагондарын өндіретін зауыттың (Атырау) іске қосылуымен нығайтылды.

Жергіліктендіру мен сабақтас өндірістерді дамытуға ерекше назар аударылуда. Бұл бағытта нақты нәтижелер бар: Саран қаласында Tengri Tyres шина зауыты жұмыс істеп тұр, ал Алматыда мультимедиялық жүйелер мен автокөлік орындықтарын өндіретін зауыттар іске қосылды. Сонымен қатар, «QazTehna» ЖШС кузов элементтерін қалыптауға арналған жабдықтарды жеткізу бойынша келісімшарт жасасты, ал «Qarmet» АҚ базасында автомобильдік болат балқытуды игеру жоспарлануда. Жергіліктендіру деңгейін арттыру аясында «СарыарқаАвтоПром» ЖШС (Allur) пластикалық бөлшектер, дыбыс бәсеңдеткіштер, электр сымдары және өзге де компоненттер өндірісіне арналған екі ірі жергіліктендіру орталығын құру жобасын іске асыруда (іске қосылуы 2026–2027 жылдарға жоспарланған).

Аталған жобалар импорт көлемін қысқартып қана қоймай, жүздеген жаңа жұмыс орнын құру арқылы республиканың технологиялық базасын нығайтады. Мемлекет отандық өнімге сұранысты заңнамалық тұрғыдан қамтамасыз етуде: мемлекеттік сатып алулар жүйесін жетілдіру үш жыл ішінде қазақстандық қамту үлесін кемінде 60%-ға дейін арттыруға мүмкіндік береді. Бұдан бөлек, Үкімет ірі тұтынушылардың ел ішіндегі құндылықты дамыту бағдарламаларын міндетті түрде бекітуін көздейтін заң жобасын енгізуде.

Қазақстанның машина жасау саласы қайта жаңғыру мен жаңа серпін кезеңін бастан өткеруде. Бүгінде елімізде өңдеу өнеркәсібінде төрт мыңнан астам кәсіпорын жұмыс істейді. Шикізаттық тәуелділіктен бас тартып, жоғары технологиялық өндірісті дамыту бағыты – тек экономикалық мақсат қана емес, ұлттық міндет.

Мемлекеттік қолдау қазақстандық машина жасаудың дамуы мен оны экономиканың бәсекеге қабілетті секторына айналдыруда шешуші рөл атқарды. Бұл өз кезегінде болашақ дамудың жаңа көкжиектерін ашуда.

Еліміз ұзақ мерзімді өсім үшін орнықты индустриялық негіз қалыптастыра отырып, алға сенімді қадам жасауда. Бұл экономикалық өркендеудің тек мұнай ұңғымалары маңында ғана емес, зауыт цехтарында да қалыптасатынын дәлелдейді.

Дереккөз: kazpravda.kz