Қазақстанның өңдеу өнеркәсібіндегі негізгі капиталға салынған инвестициялар қарқыны айтарлықтай жеделдеді. 2025 жылдың қорытындысы бойынша олардың көлемі рекордтық 3 трлн теңгеге жетіп, ақшалай мәнде бір жыл ішінде 43,7%-ға артты. Нақты мәндегі өсім 39%-ды құрады. Салыстыру үшін айтсақ, ел бойынша негізгі капиталға салынған инвестициялардың жалпы көлемі 20,7%-ға өсіп, 23,5 трлн теңгені құрады (нақты көлем индексі – 16,7%). Ал өнеркәсіп саласына салынған инвестициялар 22,3%-ға артып, 9,5 трлн теңгеге жетті (нақты өсім – 18,3%). Бұл туралы finprom.kz хабарлайды.
Өңдеу өнеркәсібіне салынған инвестициялар нақты мәнде қатарынан екінші жыл өсіп келеді. Мәселен, 2024 жылы инвестициялар көлемі ақшалай есепте 27%-ға артып, 2,1 трлн теңгеге жетті (нақты өсім – 24,4%). 2022 және 2023 жылдары инвестициялар көлемі ақшалай есепте жыл сайын 2,9%-ға ұлғайғанымен, баға өзгерістерін ескергендегі нақты мәнде капитал салымдары тиісінше 2,4%-ға және 1,1%-ға қысқарды. 2015 жылмен салыстырғанда инвестициялар көлемі ақшалай есепте 3,8 есеге артты.
Инвестициялардың өсуі аясында өңдеу өнеркәсібінің үлесі де ұлғайды. 2025 жылы бұл секторға негізгі капиталға салынған барлық инвестициялардың 12,7%-ы тиесілі болды (бір жыл бұрын бұл көрсеткіш 10,7% болған). Бұл – 2003 жылдан бергі бақылау кезеңіндегі ең жоғары көрсеткіш. Өнеркәсіпке салынған жалпы капитал салымдарының құрылымында өңдеу өнеркәсібінің үлесі 31,3%-ға жетті, ал 2024 жылы бұл көрсеткіш 26,7% болған. Осылайша, өнеркәсіпке бағытталған қаражаттың үштен біріне жуығы өңдеу өнеркәсібіне тиесілі болды.
Экономика көлеміне қатысты алғанда, өңдеу өнеркәсібіндегі инвестициялық белсенділік те күшейе түсті. 2025 жылдың қорытындысы бойынша сектордағы капитал салымдары ЖІӨ-нің 1,9%-ын құрады, бұл бір жыл бұрынғы 1,5%-дан жоғары. Бұл – соңғы он жылдағы ең жоғары көрсеткіштердің бірі. Одан жоғары көрсеткіш тек 2015 және 2018 жылдары тіркеліп, 2%-ға жеткен болатын. 2019–2024 жылдары өңдеу өнеркәсібіне салынған инвестициялардың ЖІӨ-дегі үлесі негізінен 1,4–1,8% аралығында болды.
Сонымен қатар, экономикадағы жалпы инвестициялық белсенділік он жыл бұрынғы деңгейден әлі де төмен. 2025 жылы негізгі капиталға салынған барлық инвестициялардың ЖІӨ-дегі үлесі 14,7%-ды құрады, ал 2015 жылы бұл көрсеткіш 17,2% болған. Осы кезеңде өнеркәсіпке салынған капитал салымдарының үлесі одан да айтарлықтай қысқарып, ЖІӨ-нің 9,4%-ынан 6%-ына дейін төмендеді.
Осылайша, өңдеу өнеркәсібіне салынған инвестициялардың өсуі жалпы экономика мен өнеркәсіптегі капитал салымдарының анағұрлым баяу өсімі аясында байқалып отыр. Сектордың ЖІӨ-дегі үлесі соңғы 15 жылдағы ең жоғары көрсеткіштердің біріне қайта жақындады. Ал жалпы экономика мен өнеркәсіпке салынған инвестициялардың экономика көлеміне шаққандағы деңгейі 2015 жылғы көрсеткіштен әлі де едәуір төмен.
Инвестициялық белсенділіктің артуы жаңа өндірістердің іске қосылуымен қатар жүруде. ҚР Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің мәліметінше, 2025 жылы елімізде жалпы құны 1,5 трлн теңгені құрайтын 190 өнеркәсіптік жоба іске қосылып, олардың аясында 22,5 мың тұрақты жұмыс орны құрылды. Кәсіпорындар толық өндірістік қуатына шыққаннан кейін олардың жалпы өндіріс көлемі шамамен 2,3 трлн теңгені құрайды деп күтілуде. 2026 жылы жалпы құны шамамен 1,7 трлн теңге болатын тағы 200 жобаны іске асырып, 19,1 мың тұрақты жұмыс орнын құру жоспарланып отыр.
Оң динамика биыл да сақталуда. 2026 жылдың қаңтар–маусым айларының қорытындысы бойынша өңдеу өнеркәсібіндегі негізгі капиталға салынған инвестициялар 1,4 трлн теңгеге жетіп, өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда ақшалай мәнде 41,5%-ға артты. Нақты мәндегі капитал салымдарының көлемі 33,3%-ға өсті. Секторға негізгі капиталға салынған барлық инвестициялардың 15%-ы және өнеркәсіпке салынған инвестициялардың 36,3%-ы тиесілі болды. Осылайша, өнеркәсіпке бағытталған инвестициялардың үштен бірінен астамы өңдеу өндірістеріне бағытталуда.
2026 жылдың бірінші жартыжылдығында өңдеу өнеркәсібіне салынған инвестициялардың ең үлкен көлемі Жамбыл облысына тиесілі болды. Бұл өңірде секторға 300,1 млрд теңге бағытталды. Одан кейін Атырау (193,1 млрд теңге), Алматы (162,2 млрд теңге), Қарағанды (130 млрд теңге) және Павлодар (108,9 млрд теңге) облыстары орналасты. Осы бес өңірге республика бойынша секторға салынған барлық инвестициялардың 62,6%-ы тиесілі болды.
Нақты мәндегі өңдеу өнеркәсібіне салынған негізгі капиталға инвестициялардың ең жоғары өсу қарқыны Астана қаласында (шамамен 3 есе), сондай-ақ Атырау облысында (2,7 есе), Жамбыл облысында (2,4 есе), Ақмола облысында (82,7%-ға) және Алматы облысында (60,8%-ға) тіркелді. Сонымен қатар тоғыз өңірде капитал салымдарының көлемі азайды. Ең елеулі төмендеу Ұлытау облысында (66,3%-ға), Алматы қаласында (40,4%-ға), сондай-ақ Маңғыстау (32,1%-ға), Шығыс Қазақстан (31%-ға) және Қарағанды облыстарында (22,5%-ға) байқалды.
Инвестициялар құрылымында өңдеу өнеркәсібінің үлесі ең жоғары болған өңір – Жамбыл облысы. Бұл сектор өңірдегі негізгі капиталға салынған барлық инвестициялардың 59,3%-ын құрады. Сондай-ақ жоғары көрсеткіштер Алматы облысында (30,5%), Қарағанды облысында (30%), Қостанай облысында (28,7%) және Атырау облысында (26,2%) тіркелді.
Өнеркәсіпке салынған инвестициялар құрылымында өңдеу өнеркәсібінің ең жоғары үлесі Алматы облысында (82,1%), Шымкент қаласында (80,6%) және Жамбыл облысында (76,3%) байқалды. Сондай-ақ Астана қаласында, Солтүстік Қазақстан, Қостанай және Қарағанды облыстарында өнеркәсіпке салынған инвестициялардың жартысынан астамы өңдеу өнеркәсібіне бағытталды. Ең төмен көрсеткіштер Ұлытау (6,8%), Батыс Қазақстан (9,1%) және Қызылорда облыстарында (9,7%) тіркелді.
Өңдеу өнеркәсібіндегі негізгі капиталға салынған инвестициялардың салалық құрылымы әлі де айтарлықтай шоғырланған күйінде қалып отыр. 2026 жылдың қаңтар–маусым айларында инвестициялардың ең үлкен көлемі химия өнеркәсібіне бағытталды – 313,4 млрд теңге, бұл өңдеу секторына салынған барлық инвестициялардың 21,9%-ын құрайды. Тамақ өнімдерін өндіруге 258,5 млрд теңге немесе 18,1%, металлургияға 257,6 млрд теңге немесе 18%, ал өзге де металл емес минералдық өнімдер өндірісіне 199,9 млрд теңге немесе 14% бағытталды. Жалпы алғанда, осы төрт бағытқа барлық инвестициялардың 72%-ы тиесілі болды.
Химия өнеркәсібіне салынған инвестициялар нақты мәнде бір жыл ішінде 71,4%-ға өсті, тамақ өнімдерін өндіруге салынған инвестициялар 2,3 есе, өзге де металл емес минералдық өнімдер өндірісіне салынған инвестициялар да 2,3 есе артты. Ал металлургияда, капитал салымдарының ең ірі көлемдерінің бірі болғанына қарамастан, өсім небәрі 4,5%-ды құрады.
Инвестициялар көлемінің қысқаруы кокс және мұнай өңдеу өнімдерін өндіруде (10,5%-ға), автомобильдер, тіркемелер және жартылай тіркемелер өндірісінде (20%-ға), өзге де көлік құралдарын өндіруде (44,5%-ға), машиналар мен жабдықтар өндірісінде (47,1%-ға), тоқыма бұйымдарын өндіруде (72,7%-ға) және темекі өнімдерін өндіруде (89,1%-ға) байқалды. Ал киім өндірісіндегі және басқа да шағын бағыттардағы күрт өсім төмен базамен түсіндіріледі және әзірге инвестициялар құрылымына айтарлықтай әсер етіп отырған жоқ.
Өңдеу өнеркәсібіне салынған инвестициялар көлемінің артуы жаңа өндірістердің іске қосылуымен және сектордың экономикадағы рөлінің күшеюімен қатар жүріп отыр. Сонымен қатар, капитал салымдары әлі де бірнеше өңір мен ірі салаларда шоғырланған. Ал машина жасау, электроника, фармацевтика және жеңіл өнеркәсіп жалпы инвестициялар көлемінің салыстырмалы түрде шағын бөлігін ғана құрайды. Сондықтан өңдеу өнеркәсібін одан әрі әртараптандыру іске асырылатын жобалардың саны мен құнына ғана емес, сондай-ақ инвестициялардың салалар мен өңірлер арасында қаншалықты кең бөлінетініне де байланысты болады.
Дереккөз: kapital.kz